Hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả không chỉ gây thiệt hại về kinh tế cho các doanh nghiệp, đe dọa sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng mà còn làm suy giảm niềm tin vào thị trường và uy tín quốc gia. Vậy, tội sản xuất, buôn bán hàng giả quy định ra sao theo pháp luật hiện hành? Bài viết này của Luật sư Cảnh sẽ làm rõ các quy định pháp luật về vấn đề này, từ việc xác định thế nào là hàng giả đến các mức phạt hành chính và hình sự.
1. Hiểu đúng về hàng giả theo quy định pháp luật
Để biết tội sản xuất, buôn bán hàng giả quy định ra sao, trước hết cần hiểu rõ khái niệm “hàng giả”. Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể nhằm xác định rõ ràng các loại hàng hóa bị coi là hàng giả, làm cơ sở cho việc xử lý vi phạm.
1.1. Các tiêu chí xác định một loại hàng hóa là hàng giả
Theo Nghị định số 98/2020/NĐ-CP của Chính phủ, hàng giả được định nghĩa và phân loại chi tiết theo nhiều tiêu chí. Cụ thể, hàng giả bao gồm các trường hợp sau:
- Hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý.
- Hàng hóa được sản xuất hoặc buôn bán không có giá trị sử dụng, công dụng hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với bản chất tự nhiên, tên gọi của hàng hóa; hoặc có hàm lượng định lượng chất chính hoặc tổng các chất dinh dưỡng, chất đặc trưng dưới 70% mức công bố, ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa (trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác).
- Hàng hóa giả mạo bao bì, tem, nhãn, mã số, mã vạch, kiểu dáng công nghiệp, mã số đăng ký, số seri sản phẩm, các ký hiệu an toàn, chống giả và các yếu tố khác nhằm lừa dối người tiêu dùng.
- Thuốc giả, vắc xin giả, sinh phẩm y tế giả.
- Hàng giả mạo bao bì, tem, nhãn của hàng hóa khác.
Việc nắm vững các tiêu chí này là rất quan trọng để xác định đúng hành vi vi phạm và áp dụng các chế tài pháp luật phù hợp.
1.2. Phân biệt hàng giả và hàng kém chất lượng
Mặc dù cả hàng giả và hàng kém chất lượng đều gây thiệt hại cho người tiêu dùng, nhưng về bản chất pháp lý, hai khái niệm này có sự khác biệt rõ rệt.
nằm ở mục đích và đặc tính sản phẩm.
- Hàng giả: Nhằm mục đích lừa dối về nguồn gốc, xuất xứ, nhãn hiệu hoặc các đặc tính cơ bản của sản phẩm, khiến người mua nhầm lẫn với hàng thật. Đặc điểm nổi bật là sự cố ý sao chép, làm nhái.
- Hàng kém chất lượng: Là sản phẩm được sản xuất từ nguyên liệu không đảm bảo, quy trình không đúng tiêu chuẩn, dẫn đến chất lượng sản phẩm không đạt như công bố hoặc không đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật quy định. Tuy nhiên, hàng kém chất lượng không nhất thiết phải giả mạo nhãn hiệu hoặc nguồn gốc.
Việc phân biệt rõ ràng giúp cơ quan chức năng áp dụng đúng quy định pháp luật. Trong khi hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả có thể dẫn đến truy cứu trách nhiệm hình sự, thì hành vi kinh doanh hàng kém chất lượng thường chỉ bị xử phạt hành chính.
2. Xử phạt hành chính hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả
Trước khi bị truy cứu trách nhiệm hình sự, hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP).
2.1. Mức phạt tiền đối với cá nhân và tổ chức vi phạm
Mức phạt tiền đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả rất đa dạng, tùy thuộc vào loại hàng giả, giá trị hàng giả và quy mô vi phạm, ví dụ:
Đối với hành vi sản xuất hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng: Phạt từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng trong trường hợp hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật có trị giá dưới 3.000.000 đồng hoặc thu lợi bất hợp pháp dưới 5.000.000 đồng.
Đối với hành vi buôn bán hàng giả mạo nhãn hiệu hàng hóa, bao bì hàng hóa: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng trong trường hợp hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật có trị giá dưới 3.000.000 đồng hoặc thu lợi bất hợp pháp dưới 5.000.000 đồng;
Lưu ý: Mức phạt tiền đối với tổ chức cao gấp đôi mức phạt tiền đối với cá nhân cho cùng một hành vi vi phạm hành chính.
2.2. Các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả
Ngoài phạt tiền, các hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả còn có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm khắc:
- Tịch thu tang vật: Toàn bộ hàng giả, nguyên liệu, vật liệu, công cụ sản xuất, buôn bán hàng giả sẽ bị tịch thu.
- Tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh, chứng chỉ hành nghề: Có thời hạn hoặc vĩnh viễn tùy theo mức độ vi phạm.
- Đình chỉ hoạt động: Có thể bị đình chỉ một phần hoặc toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh trong một thời hạn nhất định.
- Buộc tiêu hủy: Toàn bộ hàng giả, vật phẩm gây hại sẽ bị buộc tiêu hủy để ngăn chặn việc tái sử dụng hoặc phát tán.
- Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp: Toàn bộ số tiền thu được từ hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả sẽ bị thu hồi.
Những biện pháp này nhằm răn đe, ngăn chặn các hành vi vi phạm và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng và doanh nghiệp chân chính.
3. Tội sản xuất, buôn bán hàng giả bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi nào?
Khi hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả đạt đến mức độ nghiêm trọng nhất định, người vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự. Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) là quy định chính về tội danh này.
3.1. Các khung hình phạt tù theo Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017)
Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015 quy định các khung hình phạt đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả như sau:
- Khung 1 (phạt tiền hoặc phạt tù đến 05 năm): Sản xuất, buôn bán hàng giả dưới 30.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính dưới 150.000.000 đồng; hoặc dưới 30.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc tại một trong các điều 188, 189, 190, 191, 193, 194, 195, 196 và 200 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%; Thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng; Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
- Khung 2 (phạt tù từ 05 năm đến 10 năm): Hàng giả trị giá từ 150.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng; thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng; Làm chết người; Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên; Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121% …
- Khung 3 (phạt tù từ 07 năm đến 15 năm): Hàng giả trị giá từ 500.000.000 đồng trở lên; thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng trở lên; Làm chết 02 người trở lên; Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 122% trở lên; Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.
Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
3.2. Quy định xử lý đối với nhóm hàng giả đặc biệt: Thuốc chữa bệnh, lương thực, thực phẩm
Pháp luật đặc biệt nghiêm khắc đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, vắc xin, sinh phẩm y tế, lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm. Điều này là do các loại hàng hóa này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người. Theo Khoản 1 Điều 193 Bộ luật Hình sự 2015, hành vi sản xuất, buôn bán các loại hàng giả này sẽ bị xử lý ở khung hình phạt cao hơn, cụ thể:
- Chỉ cần hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm đã có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm. không cần xét đến giá trị hàng giả quá lớn.
- Đối với thuốc chữa bệnh, vắc xin, sinh phẩm y tế giả, các quy định tại Điều 194 Bộ luật Hình sự về Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh sẽ được áp dụng, với các mức hình phạt còn nghiêm khắc hơn, thậm chí có thể lên đến tử hình nếu gây ra hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
Việc quy định xử lý riêng và nghiêm khắc hơn đối với các nhóm hàng này thể hiện sự quan tâm đặc biệt của pháp luật trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
3.3. Trách nhiệm hình sự của pháp nhân (công ty) khi kinh doanh hàng giả
Bên cạnh cá nhân, pháp nhân thương mại (công ty) cũng có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015. Đây là một điểm mới quan trọng trong Bộ luật Hình sự hiện hành.
- Mức phạt đối với pháp nhân:
- Phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng đối với trường hợp thuộc Khung 1 nêu trên.
- Phạm tội thuộc một trong như hàng giả trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng tính theo giá bán, giá niêm yết, giá ghi trong hóa đơn; Thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng thì bị phạt tiền từ 3.000.000.000 đồng đến 6.000.000.000 đồng.
- Thậm chí có thể bị đình chỉ vĩnh viễn đối với hành vi đặc biệt nghiêm trọng gây thiệt hại tính mạng nhiều người hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội và không có khả năng khắc phục hậu quả gây ra.
- Ngoài ra, pháp nhân còn có thể bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn.
Quy định này nhấn mạnh trách nhiệm của các tổ chức, doanh nghiệp trong việc tuân thủ pháp luật, đảm bảo sản phẩm cung cấp ra thị trường là hợp pháp và chất lượng, tránh để xảy ra hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả.
4. Lưu ý thực tế để tránh rủi ro pháp lý về hàng giả
Để tránh liên đới đến tội sản xuất, buôn bán hàng giả quy định ra sao và các rủi ro pháp lý, cả người tiêu dùng và doanh nghiệp cần trang bị kiến thức và các biện pháp phòng ngừa cần thiết.
4.1. Cách kiểm tra chứng từ, hóa đơn khi nhập hàng
Đối với các doanh nghiệp, việc kiểm soát nguồn gốc hàng hóa là cực kỳ quan trọng để tránh vô tình nhập phải hàng giả. Một số biện pháp cần lưu ý:
- Kiểm tra nhà cung cấp: Luôn ưu tiên lựa chọn các nhà cung cấp uy tín, có giấy phép kinh doanh rõ ràng, lịch sử giao dịch minh bạch.
- Yêu cầu đầy đủ chứng từ: Khi nhập hàng, cần yêu cầu các loại giấy tờ sau:
- Hợp đồng mua bán rõ ràng, có điều khoản về chất lượng sản phẩm và trách nhiệm của các bên.
- Hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) hoặc các hóa đơn chứng từ hợp lệ khác.
- Giấy chứng nhận xuất xứ (CO), giấy chứng nhận chất lượng (CQ) đối với hàng hóa nhập khẩu.
- Phiếu kiểm nghiệm chất lượng, giấy phép lưu hành (đối với các mặt hàng đặc thù như thuốc, thực phẩm).
- Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền phân phối nhãn hiệu (đối với hàng hóa có thương hiệu).
- Đối chiếu thông tin: Chủ động đối chiếu thông tin trên bao bì sản phẩm với các chứng từ, hóa đơn. Phát hiện bất kỳ điểm bất thường nào cần làm rõ ngay.
- Kiểm tra hàng hóa thực tế: Khi nhận hàng, cần kiểm tra kỹ lưỡng mẫu mã, bao bì, nhãn mác, chất lượng sản phẩm so với mẫu đã đặt hoặc thông tin trên chứng từ.
4.2. Khi nào cần sự hỗ trợ từ luật sư chuyên môn?
Trong quá trình kinh doanh hoặc khi phát hiện các dấu hiệu liên quan đến hàng giả, việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ luật sư chuyên môn là cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình:
- Khi phát hiện mình là nạn nhân: Nếu doanh nghiệp hoặc cá nhân phát hiện mình đã mua phải hoặc sử dụng hàng giả, luật sư có thể hỗ trợ thu thập chứng cứ, tiến hành khiếu nại, tố cáo và yêu cầu bồi thường.
- Khi bị nghi ngờ hoặc tố cáo: Nếu bạn đang kinh doanh và bị nghi ngờ, tố cáo liên quan đến hàng giả, việc liên hệ luật sư ngay lập tức là rất quan trọng để được tư vấn về \trình tự làm việc với cơ quan chức năng và xây dựng chiến lược bào chữa.
- Tư vấn phòng ngừa: Luật sư có thể tư vấn về các quy định pháp luật liên quan đến hàng giả, giúp doanh nghiệp xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng, kiểm tra nguồn gốc hàng hóa, hợp đồng giao dịch để giảm thiểu rủi ro pháp lý.
Luật sư Cảnh có đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật về phòng chống hàng giả, sẵn sàng hỗ trợ quý khách hàng trong mọi tình huống pháp lý liên quan. Sự tư vấn kịp thời và chính xác sẽ giúp bạn đưa ra những quyết định đúng đắn, bảo vệ tốt nhất lợi ích của mình.
Hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là một tội phạm nghiêm trọng với các chế tài pháp luật rất nặng nề, từ xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự, thậm chí là tù chung thân. Hy vọng với những phân tích chi tiết về tội sản xuất, buôn bán hàng giả quy định ra sao, quý độc giả đã có cái nhìn rõ nét hơn về vấn đề này. Việc nắm rõ pháp luật và chủ động phòng ngừa rủi ro là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và doanh nghiệp. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào khác hoặc cần tư vấn pháp lý chuyên sâu, đừng ngần ngại liên hệ với Luật sư Cảnh theo thông tin dưới đây.
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên sâu. Do tính chất đặc thù và các tình tiết riêng biệt của mỗi vụ việc, giải pháp thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào hồ sơ và bối cảnh pháp lý tại từng thời điểm. Để nhận phương án tối ưu cho trường hợp của mình, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp Luật sư Cảnh để được hướng dẫn cụ thể.
